ÇINAR ZİRAAT

Birlikten kuvvet doğar. Kooperatifçilik ise birlikte iş yapma, birlikte çalışma, kısaca iş birliğidir.
Kooperatif, ortakları için bir menfaat unsuru, yöneticiler için bir ekonomik faaliyet, çalışanlar için bir iş, devlet için de bir kalkınma aracıdır.
Bizde bu dersimizde kooperatifçiliğin önemini, anlamını ve tarihi gelişimini anlatacağız.

KOOPERATİF  NEDİR?

Kooperatif, insanların karşılanmasında zorluk çektiği ihtiyaçlarını temin etmek için maddi, manevi güçlerini birleştiren mükemmel bir dayanışma aracıdır.
Kısaca  kooperatifleşmenin  temelinde;  yardım,  dayanışma duygusu ve iş başarma amacı vardır. Bu amaçla insanlar çeşitli isimler altında  el  ve gönül  birliğiyle  zorlukları  yenmek  için  bir araya gelmişlerdir.

İHTİYAÇ  NEDİR?

İhtiyaç, mal ve hizmet temini bakımından karşılandığında insana haz, karşılanmadığında elem veren duygulardır.
İhtiyaçlar da ikiye ayrılır. Bunlar mesleki ihtiyaçlar ve kişisel ihtiyaçlardır.

KOOPERATİFÇİLİK  İLKELERİ  NELERDİR?

Milletlerarası Kooperatifler Birliğince (İ.C.A) 1937 yılında kabul edilen kooperatifçilik ilkeleri şunlardır:
1 .  Herkese açık üyelik (Serbest giriş-çıkış ilkesi)
2.  Demokratik yönetim
3.  Risturn (İşletme fazlasının ortaklara alışverişiyle orantılı olarak dağıtılması ilkesi)

1. Sermayeye sınırlı faiz ödenmesi

2. Siyasi ve dini tarafsızlık

6.   Peşin satış
7.   Eğitimin geliştirilmesi
DÜNYADA  KOOPERATİFÇİLİK  NEREDE,  NE  ZAMAN BAŞLAMIŞTIR?

Kooperatifçiliğin tarihçesine bakıldığında 1844 yılı ile tüketim kooperatifçiliğin  de  İngiltere  ilk sırayı  almaktadır.  Bunu  üretim kooperatifçiliğinde Fransa, Esnaf ve Tarım Kredi kooperatifçiğinde ise Almanya takip etmektedir.
Ancak, bu örneklerden çok daha önce adı kooperatif olmasa bile sistem ve ilkeler bakımından aynı olan ve Osmanlı-Türk toplumunda mevcut bulunan Ahilik sistemi, gerek ihtiva ettiği prensipler gerekse insanlığa ve çalışanlara tuttuğu  ışık ve çizdiği yol bakımından kooperatifçilik ilkeleri ile büyük bir yakınlık göstermektedir.
Avrupa ülkelerinde ki bu ilk kooperatifçilik örneklerinin ilke olarak Ahilik  prensiplerinden  etkilendiği  bir gerçektir.  Nitekim  Modern kooperatifçiliğin  kurucularından  olan  Michael  Sandown,  Sivas, Kayseri,  Nevşehir,  Kırşehir ve Niğde'de incelemeler yapmış ve edindiği bilgileri 1828-1831 yılları arasında İngiltere'de yayımlamıştır (The Co-Operator Vol. 18 No 5. London 1944 pp 13-19 Yazarı John B. HIGGINS).
Bu bakımdan kooperatifçilik fikrinin anayurdu ANADOLU dur diyoruz.

ÜLKEMİZDEKİ KOOPERATİFÇİLİK HAREKETİ NEREDE, NE ZAMAN  BAŞLAMIŞTIR?

Ülkemizde ki kooperatifçilik hareketi de adı "Kooperatif" olmasa bile çalışma sistemi itibariyle aynı olan "Memleket Sandıkları" nın kurulmasıyla 1863 yılında başlamıştır.

Şekil  1. 1863-1888  yıllarında  kullanılan  tarihi  "Demir  Çemberli Memleket  Sandığı  (T.C.  Ziraat  Bankası  Müzesi)

Memleket sandıkları tarımsal üretim ve tarımsal krediyi konu almıştır. Tarımsal kredi temini konusundaki çiftçilerin sıkıntısını tespit eden  Mithat Paşa (1822-1884)  Niş Valiliği sırasında  Memleket Sandıklarının kurulmasını sağlamıştır.
Memleket Sandıkları'nın çalışmalarında ve toplum tarafından benimsenmesinde  bir  yardımlaşma  sistemi  olan  "imece"  den yararlanılmıştır.
Memleket Sandıkları'nın uygulaması şöyle olmuştur: Her çiftçi ailesine, devlete ait boş arazilerde, bulunmadığı taktirde kiralamak suretiyle temin edilen arazilerde eşit şartlarda, ortaklaşa ve imece usulüyle  ürün  ekim  ve  hasadı  yaptırılmıştır.  Hafta  tatilleri uygulamasında Müslümanlar Pazar günü, Hıristiyanlar Cuma günü Çalıştırılmıştır. Bu şekilde elde edilen hasılat nakde Çevrilerek kredi ihtiyacı karşılanmıştır.

Şekil 2. Köyde imece usulü ile bir çalışma.

Sandığın yönetimi seçimle işbaşına gelen dört kişilik "Sandık Vekilleri"  veya  "Sandık  Emirleri"  denilen  bir  kurul  tarafından yürütülüyordu.
Memleket Sandıkları 1883 yılında Menafi Sandıklarına, 1888 yılında da bir nizamname ile aynı görevleri icra etmek üzere Ziraat Bankasına dönüştürülmüştür.
1915 yılında "Kooperatif Aydın İncir Müstahsilleri Ortaklığı" ünvanı altında  ülkemizde  ilk  tarım  satış  kooperatifinin  kuruluşu gerçekleştirilmiştir.
Bu tarihten sonra milletçe yaşadığımız düşman istilası ve Kurtuluş Savaşının zorlukları karşısında bu kuruluşlar 1919'da faaliyetlerini durdurmuşlardır. Ancak, 1924'den sonra Kooperatifçilik hareketinde yeni ve daha canlı bir gelişme başlamıştır.